FDA मध्ये तुकाराम मुंढे यांची 'झिरो टॉलरन्स' मोहीम; अवघ्या महिनाभरात राज्यातील काळ्या बाजाराला मोठा धक्काडॉक्टरांपासून बनावट सौंदर्यप्रसाधनांपर्यंत मोठा फटका

तुकाराम मुंढे हे नाव महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय व्यवस्थेसाठी नवीन नाही. जिथे जिथे त्यांनी जबाबदारी स्वीकारली, तिथे त्यांच्या धडाकेबाज आणि तडजोड न करणाऱ्या कार्यपद्धतीची चर्चा झाली. आता अन्न व औषध प्रशासन (FDA) आयुक्त म्हणून त्यांनी सुरू केलेल्या मोहिमेमुळे पुन्हा एकदा ते चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले आहेत.

गेल्या काही वर्षांत FDA च्या कारवाया प्रामुख्याने छापे, जप्ती आणि गुन्हे नोंदवण्यापुरत्या मर्यादित असल्याची टीका होत होती. मात्र मुंढे यांनी पदभार स्वीकारल्यानंतर लक्ष केवळ किरकोळ विक्रेत्यांवर न ठेवता संपूर्ण अवैध नेटवर्कवर केंद्रित केले आहे. हीच त्यांच्या सध्याच्या कारवाईची सर्वात मोठी वैशिष्ट्यपूर्ण बाब मानली जात आहे.

विशेष म्हणजे प्रतिबंधित गुटखा आणि पानमसाल्याच्या व्यापाराकडे त्यांनी केवळ अन्नसुरक्षा उल्लंघन म्हणून न पाहता संघटित गुन्हेगारी म्हणून पाहण्याचा निर्णय घेतला आहे. उत्पादक, पुरवठादार, वाहतूकदार, गोदाम चालक आणि वितरण साखळीतील सर्व घटकांवर मकोका अंतर्गत कारवाई करण्याचे निर्देश त्यांनी दिले आहेत. त्यामुळे अनेक वर्षे सावलीत राहून काम करणाऱ्या गुटखा सिंडिकेटमध्ये खळबळ उडाली आहे.

दुसरीकडे, नागपुरात बोगस डॉक्टरचा पर्दाफाश आणि पुण्यात नामांकित कॉस्मेटिक ब्रँडच्या बनावट उत्पादनांवर झालेली कारवाई ही केवळ नियमित धाड नसून ग्राहकांच्या आरोग्याशी खेळणाऱ्या व्यवस्थेविरोधातील संदेश म्हणून पाहिली जात आहे. FDA चा फोकस आता केवळ खाद्यपदार्थांपुरता मर्यादित नसून औषधे, सौंदर्यप्रसाधने आणि आरोग्यसेवांशी संबंधित फसवणुकीपर्यंत विस्तारला आहे.

पुण्यातील बेकायदेशीर वेदनाशामक औषध व्यापाराविरोधातील संयुक्त कारवाईनेही FDA च्या बदलत्या भूमिकेची झलक दाखवली. पारंपरिक तपास यंत्रणांबरोबर समन्वय साधून औषधांच्या काळ्या बाजारावर कारवाई करण्याची रणनीती पुढे येत आहे.

मुंढे यांच्या नेतृत्वाखालील मोहिमेचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे कारवाईची गती. पदभार स्वीकारल्यानंतर काही आठवड्यांतच राज्यभर शेकडो तपासण्या, अनेक एफआयआर, अटकसत्र आणि कोट्यवधी रुपयांचा माल जप्त करण्यात आला. यामुळे FDA ही केवळ परवाने देणारी संस्था नसून कायद्याची कठोर अंमलबजावणी करणारी यंत्रणा असल्याचा संदेश गेला आहे.

महाराष्ट्राच्या प्रशासकीय इतिहासात तुकाराम मुंढे यांची ओळख 'सिस्टमला हादरा देणारा अधिकारी' अशी राहिली आहे. FDA मधील त्यांचा पहिला महिना पाहता, यावेळीही त्यांनी नेहमीप्रमाणेच स्पष्ट संदेश दिला आहे – सार्वजनिक आरोग्याशी तडजोड करणाऱ्यांना कोणतीही सवलत मिळणार नाही.

आता पुढील काही महिन्यांत या मोहिमेचा परिणाम गुटखा माफिया, बनावट औषधांचे रॅकेट आणि भेसळखोर उद्योगांवर कितपत होतो, याकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे.