छत्रपती शिवाजी महाराज – स्वराज्याचे शिल्पकार

१९ फेब्रुवारी १६३० रोजी शिवनेरी किल्ल्यावर जन्मलेले छत्रपती शिवाजी महाराज लहानपणापासूनच धाडसी, चाणाक्ष आणि स्वाभिमानी होते. जिजाऊंनी त्यांना रामायण-महाभारताच्या कथा सांगत धर्म, नीतिमत्ता आणि पराक्रम यांचे संस्कार दिले. दादोजी कोंडदेव यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी शस्त्रविद्या आणि राज्यकारभाराचे धडे घेतले.

त्या काळात भारतातील अनेक भागांवर परकीय सत्तेचे वर्चस्व होते. अशा परिस्थितीत शिवाजी महाराजांनी “स्वराज्य” ही संकल्पना प्रत्यक्षात उतरवली. त्यांनी तोरणा, राजगड, सिंहगड यांसारखे किल्ले जिंकून मराठा सामर्थ्य वाढवले. त्यांच्या गनिमी काव्याच्या तंत्रामुळे बलाढ्य शत्रूही गोंधळून जात असत. त्यांनी नेहमी वेग, गुप्तता आणि अचूक नियोजन यांवर भर दिला.

शिवाजी महाराजांचे प्रशासन तितकेच प्रभावी होते. त्यांनी अष्टप्रधान मंडळाची स्थापना करून सुयोग्य कारभार राबवला. शेतकऱ्यांवर अन्याय होऊ नये यासाठी कडक नियम केले. महिलांचा सन्मान राखणे हे त्यांच्या धोरणाचे केंद्र होते. धर्मांधता न बाळगता सर्व धर्मांचा आदर करणे ही त्यांची मोठी जमेची बाजू होती.

१६७४ साली रायगडावर त्यांचा राज्याभिषेक झाला. हा क्षण केवळ एका राजाचा नव्हता, तर स्वराज्याच्या विजयाचा होता. त्यांनी मजबूत आरमार उभे करून समुद्रकिनाऱ्यांचे संरक्षण केले, जे त्या काळात अत्यंत दूरदर्शी पाऊल होते.

शिवाजी महाराजांचे जीवन आपल्याला शिकवते की परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी धैर्य, शिस्त आणि योग्य नेतृत्व असेल तर यश निश्चित मिळते. त्यांच्या कार्याचा अभ्यास केल्यास कळते की स्वराज्य हे फक्त स्वप्न नव्हते, तर ठाम निर्धार आणि परिश्रमांचा परिणाम होते.

आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त आपण फक्त घोषणा न करता त्यांच्या आदर्शांचे अनुकरण करण्याचा संकल्प करायला हवा. स्वाभिमान, संघटन, शिस्त आणि राष्ट्रप्रेम — हीच खरी त्यांना अभिवादन करण्याची पद्धत आहे.

जय भवानी! जय शिवाजी! 🚩